Leita í fréttum mbl.is

Skođanir

Samfélagssáttmálinn

Samfélagssáttmáli Rousseau kom fyrst út áriđ 1762 og miđađ viđ framţróun heimsins á ţessum öldum sem liđnar er hálf ótrúlegt ađ mađur geti tengt ţetta gamla ritverk viđ ţađ sem er ađ gerast í nútímanum, áriđ 2007. Kenningar Rousseau eiga ţó enn fullt erindi viđ mannkyniđ, Samfélagsáttmálinn er nokkuđ sem fólk í nútímanum hefur annađ hvort misst sjónar á eđa einfaldlega ekki séđ ţann rétt manna, og kannski réttarfórn sem menn verđa ađ veita gaum í samfélagi manna.

Hvađ er samfélagssáttmáli?

Allir fćđast inní náttúruríkiđ međ ákveđinn rétt,  náttúruríkinu lýsir John Locke í Ritgerđ um ríkisvald á eftirfarandi vegu: „ ..í náttúruríki eru allir menn jafnir og enginn yfir ađra settur“[1]. Einstaklingur í náttúruríkinu er frjáls og sjálfstćđur svo framarlega ađ hann geti variđ sitt gagnvart öđrum einstaklingum. Samfélagssáttmálinn segir hins vegar hvernig fólk ćtti ađ geta lifađ saman í samfélagi (ríki) sem frjálsir einstaklingar án vandrćđa en til ţess ţarf mađur ţó ađ fórna einstaklingsfrelsinu ađ vissu leiti fyrir frelsi samfélagsins.Samfélagssáttmálinn er allra hagur ţví „ ..mennirnir geta ekki skapađ nýja krafta, heldur ađeins lagt ţá saman og stýrt ţeim sem fyrir eru“[2] og ţar sem sá sterki hefur oftar en ekki yfirhöndina yfir ţeim veika getur sameiginlegur kraftur samfélagsins leitt samfélagiđ áfram gegn mótbárum og vanmćtti. Konungur sem tekur sér vald í skjóli ógnunar brýtur á rétti manna til ađ lifa frjálsu lífi, konungarnir taka frá fólkinu í stađ ţess ađ veita ţeim eitthvađ sem síđan veitti konungi hollustu ţegnanna. Ţegar ţegnar ríkis gera međ sér samkomulag um ađ allir standi jafnir, ţegar enginn hefur rétt umfram annan og ţegar allir gangast ađ samkomulagi á sama tíma ţá standa allir jafnfćtis gagnvart hver öđrum. Engum er ţá ógnađ af öđrum sem veitir samfélaginu í heild frelsi.„Menn geta veriđ ójafnir ađ aflsmunum eđa gáfum en verđa alltaf jafnir vegna samkomulags og réttar“[3] 

Allir vita ţetta, er ţađ ekki?

Okkur á vesturlöndum ţykir sjálfsagt ađ fara hvert sem hugur okkar leitar. Ţađ er sjálfsagđur réttur okkar ađ hlíđa á hvađ ađrir eru ađ gera, hvađ er ađ gerast í örđum löndum og ekkert er sjálfsagđara en ađ fá ađ velja okkur umbođsmenn til ađ framfylgja valdi samfélagsins. Jafnvel ţó ađ viđ höfum ţennan samfélagslega rétt deila margir um hvort ađ viđ nýtum hann, en ţađ er undir okkur komiđ. Viđ kjósum ađ gefa ţennan rétt frá okkur ţví „Leti og ragmennska eru orsakir ţess ađ svo stór hluti mannkyns er enn fús til ađ ala allan sinn aldur í ósjálfrćđi..“[4] Á sama tíma er sem upplýsingin og umrćđa um frelsi allra manna og samfélaga séu ekki búin ađ ná um allan heim, nú yfir 200 árum eftir ađ bók Rousseau kom út. Viđ sjáum baráttu íbúa í Myanmar gegn ógnarstjórn[5] ţar sem réttur ţegnana er brotinn á bak aftur og í raun má fullyrđa ađ víđast hvar í löndum ţriđja heimsins hefur fólk ekki ţađ samfélagslega frelsi sem okkur ţykir sjálfsagt.Ţađ er ţví miđur m.v. ţađ frelsi sem okkur er veitt í vöggugjöf ađ viđ skulum ekki nýta ţann rétt okkar til ţess ađ hafa áhrif á samfélagiđ sem viđ lifum í. Ađ viđ skulum ekki láta í okkur heyra, ađ viđ skulum ekki beita ráđamönnum ţví ađhaldi sem af okkur er ćtlast og ţađ ađ viđ skulum ekki mynda okkur skođanir á ţví hvernig samfélag okkar er rekiđ er ţví hálfgerđ lítilsvirđing viđ ţá sem hafa barist fyrir frelsi okkar og ekki síst lítilsvirđing viđ ţá sem nú berjast fyrir frelsi sínu víđa um heim.

 

Heimildir:

Rousseau, J. J. (2004). Samfélagssáttmálinn. Reykjavík: Hiđ íslenzka bókmenntafélag.Locke, John. (1993). Ritgerđ um ríkisvald. Reykjavík: Hiđ íslenzka bókmenntafélag.Kant, Immanuel. (1993). Svar viđ spurningunni: Hvađ er upplýsing. Skírnir, 167, bls. 379.Herstjórnin hótar mótmćlendum. Morgunblađiđ. Skođađ 25. sep. 07 á fréttavef mbl á veraldarvefnum: http://www.mbl.is/mm/frettir/erlent/frett.html?nid=1293207 

[1] Locke. Bls. 48

[2] Rousseau. Bls. 74

[3] Rousseau. Bls. 86

[4] Kant. Bls. 379


Nćsta fćrsla »

Bćta viđ athugasemd

Ekki er lengur hćgt ađ skrifa athugasemdir viđ fćrsluna, ţar sem tímamörk á athugasemdir eru liđin.

Höfundur

Davíð Örvar Hansson
Davíð Örvar Hansson
Happiness depends upon ourselves.
Okt. 2018
S M Ţ M F F L
  1 2 3 4 5 6
7 8 9 10 11 12 13
14 15 16 17 18 19 20
21 22 23 24 25 26 27
28 29 30 31      

Innskráning

Ath. Vinsamlegast kveikiđ á Javascript til ađ hefja innskráningu.

Hafđu samband